Güneş saati

sundial

ÖlçütZamanı gölgeyle gösterir

Tanım

Bir çubuğun ya da kenarın güneşte düşürdüğü gölgenin yerine bakarak günün saatini gösteren mekanizmasız saat.

Ne iş görür

Güneş gökyüzünde ilerledikçe gölge döner; gölgenin düştüğü saat çizgisi günün saatini verir. Bulutta ve gece çalışmaz.

Olmasa

Mekanik saatten önce günün saatini söyleyen en yaygın alet olmaz; kadran ve saat çizgisi fikrinin kökü görünmez.

İsmi

Gölgeyi düşüren parçaya gnomon denir (Yunanca "bilen, gösteren"). İngilizce sundial, sun ("güneş") ile dial sözcüklerinden oluşur; dial Orta Çağ Latincesinde "günlük" anlamına gelen dialis'ten gelir. Kol saatindeki kadran (dial) adı da buradan kalmadır.

Ayrıntılar

Britannica'ya göre zamanı gösteren ilk düzenek muhtemelen MÖ 3500 dolaylarına uzanan dik bir çubuktu (gnomon); günümüze kalan en eski güneş saati en az MÖ 8. yüzyıla ait, yeşil şistten bir Mısır gölge saatidir. Butterfield tipi cep güneş saati gibi örnekler elde taşınırdı.

Örnek cümle

Güneş saatinde gölge üçü gösteriyor.

Şekiller

Güneş saati
Şekil 1.1. Çubuğun gölgesi, saat çizgisinin üstüne düşer.

Gerçek örnek. 18. yüzyıl Fransası, Butterfield tipi cep güneş saati. Üstteki kalkık dil gölgeyi düşürür. Alttaki daire bir pusuladır. Alet elde taşınır ama mekanizması yoktur. Cleveland Museum of Art, env. 1942.490. Fotoğraf kamu malı, CC0.

Sekizgen gümüş cep güneş saati. Üstte kalkık bir dil, altta pusula.
Wikimedia Commons, CC0. Nesne sayfası: Cleveland Museum of Art.

İlişkili kavramlar

Kaynaklar

  1. Britannica: sundial · Tanım ve en eski örnekler
  2. Cleveland Museum of Art: Butterfield güneş saati · Taşınabilir güneş saati örneği

Bu sayfada hata mı var, öneriniz mi var? Yazın.