Tanım
Bir çubuğun ya da kenarın güneşte düşürdüğü gölgenin yerine bakarak günün saatini gösteren mekanizmasız saat.
Ne iş görür
Güneş gökyüzünde ilerledikçe gölge döner; gölgenin düştüğü saat çizgisi günün saatini verir. Bulutta ve gece çalışmaz.
Olmasa
Mekanik saatten önce günün saatini söyleyen en yaygın alet olmaz; kadran ve saat çizgisi fikrinin kökü görünmez.
İsmi
Gölgeyi düşüren parçaya gnomon denir (Yunanca "bilen, gösteren"). İngilizce sundial, sun ("güneş") ile dial sözcüklerinden oluşur; dial Orta Çağ Latincesinde "günlük" anlamına gelen dialis'ten gelir. Kol saatindeki kadran (dial) adı da buradan kalmadır.
Ayrıntılar
Britannica'ya göre zamanı gösteren ilk düzenek muhtemelen MÖ 3500 dolaylarına uzanan dik bir çubuktu (gnomon); günümüze kalan en eski güneş saati en az MÖ 8. yüzyıla ait, yeşil şistten bir Mısır gölge saatidir. Butterfield tipi cep güneş saati gibi örnekler elde taşınırdı.
Örnek cümle
Güneş saatinde gölge üçü gösteriyor.
Şekiller
Gerçek örnek. 18. yüzyıl Fransası, Butterfield tipi cep güneş saati. Üstteki kalkık dil gölgeyi düşürür. Alttaki daire bir pusuladır. Alet elde taşınır ama mekanizması yoktur. Cleveland Museum of Art, env. 1942.490. Fotoğraf kamu malı, CC0.